Dan weet je wat mij beziggehouden heeft afgelopen jaar. Terwijl ik andere plannen had: het boek over fotorecht afronden en mijn webwinkel – die met de scholensluiting in 2020 (Corona) volledig stil viel – weer leven inblazen.
Rechtszaken
Het jaar startte slecht met het verliezen van de herroepingszaak. Echt verbaasd was ik daar niet over: bij de hoorzitting in december 2024 zag ik de rechter een blik van verstandhouding wisselen met de advocaat van ANP toen ik opmerkte dat de vereiste privatieve lastgevingsovereenkomst ontbrak. Alsof ze wilde zeggen: dit keer kan ik een ongunstig vonnis voor uw cliënt nog afwenden, maar hier gaat u een zware dobber aan krijgen.
De rechter wist namelijk reeds in augustus 2024 dat ik de verkeerde BV van ANP dagvaardde maar weigerde uitspraak te doen of dat hersteld kon worden: eerst een hoorzitting. Waarna ze dus besliste dat ik de verkeerde BV dagvaardde en de zaak verloor.
Gelukkig voorzag ik dat herroepingstermijn zou verlopen en voor de zekerheid dagvaardde ik in oktober 2024 alvast de juiste BV van ANP. De nieuwe procedure verloopt wederom met bureaucratische hindernissen [lees update 2 hier]. Huidige status: ANP heeft een laatste maal uitstel gekregen voor de conclusie van dupliek. Daarna beslist de rechter hoe de procedure verder gaat.
Vlak voor de zomervakantie melden zich twee ZZP-ers met een dagvaarding van ANP. Beide voor een foto van een freelancer: Bart Maat en Robin Utrecht. Net als bij mijn eigen rechtszaak is de fotograaf de rechthebbende maar claimt ANP op eigen naam schadevergoeding. Waar dus die privatieve lastgevingsovereenkomst voor is vereist. Appeltje-eitje dacht ik en ik schreef voor beiden een verweer. De een stoorde zich echter aan mijn toon, herschreef het stuk en zette er zoveel, mijns inziens, irrelevante zaken bij dat ik me terugtrok als gemachtigde. In die zaak gelastte de rechtbank een comparitie (zitting om te schikken). Bij de andere zaak worden we aan het lijntje gehouden: verschoven naar een andere locatie, verweer niet gekoppeld, verweer opnieuw ingestuurd, ik niet als gemachtigde bekend, machtiging voor derde maal opgestuurd, achteraan moeten bellen, ANP na repliek nogmaals in de gelegenheid gesteld om te reageren op onze eis in reconventie. Het laatste bericht van de rechtbank:
Telefonische navraag op 9 januari leerde dat de uitspraak aangehouden is tot 21 januari 2026.
Uit de overgelegde stukken in de drie rechtszaken moet het toch overduidelijk zijn dat ANP wappert met de rechten van freelancers. Gezien de recent gepubliceerde rechtszaak van ANP kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat rechtbanken voor fototrollen ongunstige uitspraken proberen te voorkomen door comparities te gelasten of – als overduidelijk is dat de gedaagde partij niet gaat schikken – de zaak te laten verzandden in bureaucratie.
Boek Fotorecht
Augustus 2024 ondertekende ik een contract voor een boek. Ik had ingeschat dat het april 2025 zou verschijnen. Alle content stond immers al op een van mijn blogs: een kwestie van herorganiseren dacht ik. Zoals ik eerder een boek maakte op basis van bestaande content. Het onderwerp – fototrollen – is echter een stuk taaier. Ik moet research doen, in de Auteurswet duiken en ontdekte dat iedereen, behalve de fotograaf en fotogebruiker, baat hebben bij de status quo. Bovendien is bloggen heel wat anders dan een boek schrijven. Zeker voor een beelddenker als ik: ik denk dat mensen aan een linkje en een schetsje met een half woord genoeg hebben.
 |
| Vereist bewijs voor een van de claims aan mijn uitgever. VRG kwam niet verder dan een volmacht tussen EPA en ANP |
Over mijn uitgever gesproken. Zij schreef over mijn rechtszaak en ontving daarna maar liefst drie keer een claim van ANP. De laatste was voor een foto op haar persoonlijke Facebookpagina. Voor gebruik op Facebook zag ik niet eerder claims van ANP. Ik ken nog drie mensen die een claim kregen van ANP nadat ze over mijn strijd berichten. Het is bijzonder toevallig allemaal.
Pictoright
Tot 2025 dacht ik dat Pictoright er was voor de makers. Doch eind 2024 verdween stichting Beeldanoniem en Pictoright nam de enige in het digitale tijdperk overgebleven functie van de stichting over: het in standhouden van een prijslijst die gebruikt wordt in juridische procedures. In mijn ogen zijn dat verboden prijsafspraken en ik deed reeds in 2022 een handhavingsverzoek. De ACM wees dat destijds af wegens geen persoonlijk belang.
Een motie naar aanleiding van mijn petitie leverde in april een onderzoeksrapport op waar de kleine fotogebruiker voor de zoveelste keer als zondebok werd aangewezen voor de teruglopende inkomsten van fotografen. Alsof mediagiganten, BigTech en fototrollen geen rol hebben in de ongeoorloofde verspreiding van beeldmateriaal. Het rapport, waar Pictoright aan meewerkte, legt alle schuld bij de argeloze ZZP-er, die zonder kwalijke bedoelingen een foto overneemt van het openbare internet. Een foto waarvan hij of zij dacht dat er geen vergoeding meer voor betaald hoefde te worden. Geen woord over de al jarenlange lopende petitie die aanleiding was voor het onderzoek: men wauwelt klakkeloos de propaganda van de inningsindustrie na. Meest frustrerende vind ik dat dat onderzoeksrapport mede gefinancierd is door de belastingbetaler. En ik onbezoldigd mijn best maar doen het op de politieke agenda te krijgen [donaties altijd welkom!].
In mijn boek richt ik mij op fotogebruikers én fotografen. Daar hoort een stukje over de collectieve rechten van fotografen bij. Helaas was er geen fotograaf te vinden die mij iets wilde vertellen over de aansluiting bij Pictoright. Samen met de campagne #eerlijkdelensocialemedia was dat aanleiding om me aan te melden bij Pictoright. Mijn eigen foto's en illustraties zwerven immers ook rond op de sociale media zonder dat ik daar voor betaald krijg. Het was even slikken dat ik voor al mijn online gepubliceerde beeld de hergebruikrechten moest overdragen. Weken gingen eroverheen voordat ik een aansluiting kreeg, ik moest er tweemaal om vragen. En toen bleek dat ik alleen beeld kon opgeven dat bij de traditionele media (boek, tijdschrift, krant) is verschenen. Ik vroeg of het klopt dat mijn online verschenen beeld niet in aanmerking kwam voor een uitkering van de collectieve rechten. En ik gaf aan dat ik in dat geval de aansluiting beëindig. Een antwoord bleef tot tweemaal toe uit en las ik maanden later in het tijdschrift van Pictoright:
Als je als organisatie de collectieve vergoedingen verdeelt op basis van analoog gebruik, lijkt me de rechtszaak met Meta voor digitaal hergebruik kansloos. Bovendien betreft het op de platforms van Meta meestal hergebruik van foto's die in perspublicaties zijn verschenen. Daar hebben partijen als DPG Media vaak al de hergebruikrechten van verworven. Die rechten kunnen fotografen dus geeneens overdragen aan Pictoright. Status van de rechtszaak: een peperduur deskundigenonderzoek waar Pictoright een derde van moet voorschieten. Vermoedelijk draait uiteindelijk de verliezer op voor het gehele bedrag. Opmerkelijk: Pictoright droeg Ywein van de Brande, de oprichter van Permission Machine (later Visual Rights geheten en sinds november 2025 heet het claimbedrijf Copyright Agent), voor als deskundige.
Pictoright is aangewezen om collectieve vergoedingen uit te keren aan rechthebbenden maar lijkt het overgrote deel uit te keren via fotobureaus. Onder aan de streep blijft er schat ik 18% over van de geïnde vergoedingen voor de fotograaf. Tenminste als fotobureaus het geld niet achterhouden. Want ook daar loopt een rechtszaak over: Pictoright vordert € 280.000,- terug van BSR Agency.
Liever had ik niet geweten dat collectieve vergoedingen voor het overgrote deel terechtkomen bij uitgevers, juristen en de inningsindustrie. Het zijn dezelfde partijen die schadevergoedingen afdwingen voor vermeend onrechtmatig ongebruik. Ik hoop dat er een activist op staat die het gesjoemel met de collectieve rechten gaat aankaarten in 2026. Ik pas: ik heb mijn handen vol aan de fototrollen.
ACM
In 2025 liet ik me door ACM verleiden tot een handhavingsverzoek. Aanleiding was mijn stuk over fototrol Nico Trinkhaus en zijn advocaat Robert Fechner die in Italië zijn aangepakt wegens oneerlijke handelspraktijken. In de Nederlandse pers niks over die zaak trouwens, maar dat zijn we gewend met ANP en de mediagiganten die vrolijk meetrollen. Ik vroeg ACM waarom er in Italië wel opgetreden wordt. Dat was omdat de mededingingsautoriteit in Italië meer bevoegdheden zou hebben, in Nederland dien je je met zakelijke geschillen tot de rechter te wenden. Mijn geschil met ANP is echter niet zakelijk, ik zette destijds als moeder (particulier) een stukje uit het werkstuk van mijn dochter online. Daarop gaf ACM aan dat ik een handhavingsverzoek kon indienen. Dat ze net als de vorige keer afwezen wegens geen persoonlijk belang. Dat er een rechtszaak loopt telt niet.
Het wordt steeds erger
Ik verbaas me al jaren dat fototrollen in het openbaar fotogebruikers afschilderen als dieven. Dat ze keer op keer de discussie kapen als iemand op de sociale media hulp zoekt. Dat de enkeling die opmerkt dat het oplichting is de mond gesnoerd wordt. De eerste discussie is in het nieuwejaar alweer gekaapt.
Rupsje Nooitgenoeg Roel Dijkstra kwam er tijdens het event Van click tot claim in november ongegeneerd voor uit dat claimen zijn verdienmodel is. Uit het tijdschrift van Pictoright:
Op het event aandacht voor de kleine inbreukmakers: particulieren, ZZPers, kleine verenigingen en stichtingen. Het werd geïllustreerd aan de hand van echte inbreuken, met echte schade voor de makers. In mijn praktijk gaat het hoofdzakelijk om foto's die reeds op het openbare internet staan (anders kun je ze niet vinden met Google hè) en die vrij te downloaden waren. En die foto's worden dan vaak ook nog geclaimd door partijen die het auteursrecht er niet van hebben. Ik zie zelden claims namens rechthebbende fotografen.
Fototrollen wanen zich onaantastbaar en dat zijn ze ook omdat de autoriteiten keer op keer weigeren op te treden. Ik heb in de loop der tijd al heel wat meldingen, klachten en handhavingsverzoeken ingediend. En ik spreek ook mensen die met die blafbrieven bij de politie zijn geweest. Zowel het OM als de ACM verwijzen door naar de rechter. Dat de kleine fotogebruiker daar de kennis en middelen niet voor heeft boeit ze niet. De held die in 2025 een trollenadvocaat voor de tuchtraad daagde, verloor.
Systeem falen
Als één ding mij duidelijk is geworden in 2025 is dat er een enorme rechtenlobby is en dat te veel partijen geld verdienen met andermans auteursrecht.
De wetgever verzuimt de Auteurswet aan te passen aan het digitale tijdperk. In de loop der jaren zijn er weliswaar steeds meer regels bijgekomen, maar die lijken vooral gunstig voor rechtenexploitanten. Met bescherming van de maker hebben de wijzigingen weinig van doen. En als ik al die stukken zie over wetswijzigingen, dan zijn er veel hoogopgeleide ambtenaren en externe juristen die hier hun brood mee verdienen.
Onze rechtstaat straft fotogebruikers die hun onschuld proberen te bewijzen in plaats van een schikking te accepteren die hen als fotodief bestempelt. Het systeem beloont private partijen die onschuldige mensen onder druk zetten en boetes afdwingen. De overheid lijkt soms wel een werkgelegenheidsproject voor juristen.
Op de valreep van 2025 leerde ik nog wat de afkorting DARVO betekent: Deny, Attack, and Reverse Victim and Offender. De perfecte duiding van wat fototrollen doen: die ontkennen dat ze frauduleus handelen als ze jou een claim sturen en beweren dat ze opkomen voor die arme fotografen wiens beeld jij gestolen hebt.Voor 2026 hoop ik op:
- Veel desinfecterende zonnetjes voor de fototrollen en autoriteiten die eindelijk eens gaan handhaven op die frauduleuze praktijken.
- Dat mijn boek uitkomt en de wetgever de Auteurswet eindelijk gaat moderniseren.
- Rechtsprekende rechters.
- Dat fotografen eindelijk eens doorkrijgen hoe ze gepiepeld worden door de partijen die beweren op te komen voor hun auteursrechten.
Meer lezen over het jaar 2025? Er zijn zes voortgangsberichten verschenen:
- December Fototrol perikelen aflevering 30
- Oktober De petitie gaat zijn zesde jaar in
- Juli Zomereditie
- Mei Een stevige boete, de kleine gebruiker als zondebok en herrezen rechten
- Maart Nieuwe AI-tools, de regelrechter en meer
- Januari Wapperen met andermans rechten
Op Linked deel ik regelmatig bizarre details van trollenclaims.