Bestanden ingeleverd bij de drukker en nu is het wachten op de drukproef. Dus eindelijk tijd om me door de stapel achterstallige dingen die dringend moeten worden uitgeschreven te ploeteren. Ik begin met de meest urgente. Een reactie op de reactie op een fantastische column:
Martha Riemsma stelt in een ingezonden brief dat de column van Kim van Keken eenzijdig of onjuist is. Riemsma schrijft dat ANP de rechten van zijn fotografen verdedigt: foto’s verschijnen te vaak op websites van partijen die er niet voor betaald hebben en fotografen kunnen niet leven van waarschuwingen alleen.
Freelancefotografen
Haar collega – commercieel directeur Jessica van der Waal –
vertelde de rechter hetzelfde bij een hoorzitting van mijn herroepingszaak. In
die zaak loog rechtsvoorganger Hollandse Hoogte dat freelancefotograaf Michiel
Wijnbergh zijn auteursrecht overdroeg. Ik had betoogd dat ANP vaker rechten
claimt die het niet heeft en onder andere verwezen naar een uitspraak uit 2021 over een foto van freelancefotograaf Lex van Lieshout.
Foto’s van andere partijen
Riemsma schrijft in haar stuk dat ANP naast de eigen foto’s
en foto’s van zijn freelancefotografen ook de archieven van 500 fotografen en
100 agentschappen vertegenwoordigt. Toevallig verscheen er dezelfde dag een stuk in NRC met een ontluisterend inkijkje over de herkomst van foto’s.
Op de website van ANP staat een overzicht van alle partners waar ANP mee samenwerkt. Daar staan grote en bekende beeldbanken zoals
Belga, Epa en Getty tussen. ANP mag al die foto’s verkopen, maar lijkt geen
exclusieve verkooplicentie te hebben: foto’s van bijvoorbeeld Science Photo Library staan ook te koop bij Alamy.
Exclusieve rechten
Van het overgrote deel van de meer dan 300 miljoen foto’s in
de beeldbank is ANP overduidelijk niet de enige uitgever en dat betekent dat ANP
geen misgelopen licentievergoeding kan claimen als je zo’n foto hebt gebruikt:
ANP kan immers niet uitsluiten dat je de foto via een andere partij hebt
verkregen. Daarom zijn die claims zo kwalijk. ANP beschuldigt je van
onrechtmatig gebruik en alleen als je bewijs levert dat je de foto elders kocht
laat ANP je met rust. De omgekeerde wereld: wie eist bewijst. ANP dient de
exclusieve uitgeefrechten te hebben. En dat is zelfs voor foto’s waarvan ANP de
auteursrechthebbende is vaak niet het geval omdat de foto’s verkocht zijn aan
andere uitgevers, bijvoorbeeld DPG Media.
Strafrechtelijke boete
Riemsma stelt dat het ‘beboeten’ een preventieve werking
heeft. Gebruikers zouden dan eerder geneigd zijn om te kiezen voor beeld dat
wél vrij gebruikt mag worden. Dat is wrang, ik zie geregeld claims voor foto’s
die je vrij mag gebruiken. Foto’s uit het publieke domein bijvoorbeeld of foto’s van het koninklijk huis. Al in 2019 haalde dat de pers met foto’s van NASA, maar ANP blijft dergelijke foto’s onverminderd claimen.
Bovendien werkt Nederlands recht zo niet: private partijen mogen
geen boetes opleggen, dat is aan de rechter. Advocaat Marjolein Driessen legde
dat recentelijk uit bij een uitzending over fototrollen van Kassa.
Opgeklopte licentietarieven
Losse foto’s bestellen bij ANP kon lange tijd niet. Pas in 2025
zijn er tarieven aan de beeldbank toegevoegd met een bestelknop. Het zijn
ongebruikelijk hoge bedragen die niemand vrijwillig betaalt.
De claims zijn zelfs gebaseerd op een nóg hogere
licentieprijs. Riemsma schrijft dat dat bewust is: er worden kosten gemaakt
voor opsporing en wie achteraf aangesproken wordt, moet meer betalen anders
loont de opsporing niet. Ze vergeet dat een schadevergoeding wettelijk gezien
gebaseerd moet zijn op de werkelijke licentieprijs en ANP de kosten al
verrekend met een opslag van 33%. Het is onrechtmatig om meer schadevergoeding
te vorderen dan daadwerkelijk geleden.
Opmerkelijk is dat ANP spreekt van een retroactieve
licentie. Je betaalt alleen voor het gebruik in het verleden en je dient de
foto te verwijderen. ANP gaat daarmee voorbij aan artikel 13.1 van de
handhavingsrichtlijn 2004/48/EG: je bent pas schadeplichtig op het moment dat
je weet (of redelijkerwijs had moeten weten) dat je inbreuk maakte. Wettelijk
gezien is de inbreuk staken of alsnog een reguliere licentie aanschaffen op het
moment dat je aangesproken wordt voldoende.
Visual Rights Group (VRG) als zondebok
De samenwerking met VRG (tegenwoordig Copyright Agent
Benelux) is beëindigd. ANP lijkt hiermee zijn straatje schoon te vegen en VRG
de schuld te geven van alle lelijke claims uit het verleden. Het is echter toch
echt ANP zelf die bepaalt achter welke foto’s aangegaan moet worden en welke
bedragen in rekening gebracht moeten worden.
ANP doet nu zelf de communicatie en afhandeling via Team
Fairlicensing (TF). Daar waar VRG nog uitzocht wie de gebruiker was en
controleerde of die ingeschreven was bij de KvK, stuurt TF een claim naar het
eerste het beste emailadres dat het vindt en begint een claim met “beste
lezer”. Via VRG zag ik geen claims voor particulieren, via TF wel. Bij VRG
communiceerde je met een mens en kon je ook bellen. Bij TF is contact met een
mens uitzonderlijk en moet je belafspraken maken. Belafspraken die niet
nagekomen worden volgens gedupeerden.
De communicatie en afhandeling door TF gebeurt op naam van
ANP Holding BV. Dat is een andere BV dan die de beeldbank exploiteert. Blijkbaar handhaaft de
ene BV met een volmacht niet bestaande auteursrechten van de andere BV.
Rosmalen Gerechtsdeurwaarders BV
De dossiers van ‘wanbetalers’ worden doorgezet naar Rosmalen
Gerechtsdeurwaarders en dan lijken er drie opties te zijn:
·
Goed verweer gevoerd: je hoort er niks meer van.
·
Matig verweer gevoerd, maar kansloos voor ANP bij
de rechter: je krijgt een sommatie-exploot met zeer korte betalingstermijn.
·
Genegeerd of te veel in je kaarten laten kijken:
je krijgt een verzoek tot betaling (incasso) per mail of brief. Details en
eerdere correspondentie ontbreken. Vaak ontstaat er (opnieuw) een discussie. Betaal
je dan nog niet, dan kan het zijn dat er een rechtszaak aangespannen wordt.
Vermoedelijk dagvaardt Rosmalen alleen partijen waarvan men
uit de gevoerde correspondentie kan afleiden dat die niet de kennis of middelen
hebben om zich te verweren bij de rechter. Zover ik weet zijn er alleen
rechtszaken gevoerd voor foto’s van Nederlandse fotografen.
Onder de radar
Riemsma snapt dat de verontwaardiging over onredelijke
claims soms publiekelijk gedeeld wordt. Ze doelt denk ik op de ophef over de studentenkrant die bijna failliet ging, de band die hun spaarpot moesten aanspreken en recentelijk het briefje van Nijman. Riemsma stelt dat ANP met die partijen in overleg gaat en meestal
tot een oplossing komt. Ze beklaagt zich erover dat dat niet zichtbaar is in de
media.
Dat is wederom de omgekeerde wereld: ANP lost alleen een
geschil op als er publiciteit is, of gedreigd wordt met publiciteit. Over alle drie
de genoemde issues liep er namelijk al een stevige discussie en was juist die
discussie aanleiding om erover te publiceren. Mensen die negeren of bang zijn
voor een rechtszaak, die publiceren er niet over in de hoop dat het stil
blijft.
De rol van de rechtspraak
Riemsma schrijft dat de rechter negen van de tien keer mee
gaat in de argumenten van ANP en dat de rechter het standpunt van ANP
herhaaldelijk heeft bevestigd. Ik zet daar twijfels bij. De Rechtspraak
publiceert lang niet alle zaken en gedaagden melden dat ze geschikt hebben. Een
gedaagde vertelde zelfs dat ze voorafgaand aan de zitting apart genomen was en
dat de rechter haar instrueerde om te schikken: de rechter zou helpen op een zo
laag mogelijk bedrag uit te komen. Ik heb de indruk dat rechters voor
fototrollen ongunstige uitspraken proberen te voorkomen en aansturen op
schikkingen.
De Rechtspraak publiceerde in 2026 vier uitspraken die ANP
verloor:
1.
Rosmalen vervalste bewijs van de Wayback (fotograaf niet bekend).
2.
Rosmalen vergeet de eis in de dagvaarding (fotograaf Bart Maat).
3.
Rosmalen onderbouwt het auteursrecht niet (fotograaf Robin Utrecht).
4.
ANP is niet de rechthebbende (fotograaf Lex van Lieshout)
Bij alle vier de zaken is betwist dat ANP de rechthebbende
is, iets wat partijen die in persoon procederen vaak verzuimen. En dan verlies je.
Desinfecterend zonnetje
Goed dat Van Keken en Riemsma in debat gaan over de
werkwijze van ANP. Publiciteit is namelijk hard nodig. Zeker gezien het feit
dat de bedragen die ANP claimt in verhouding tot andere fototrollen relatief
laag zijn. In mijn ‘praktijk’ zie ik vooral de hogere en agressievere claims.
Help mee fototrollen in een desinfecterend zonnetje te
zetten: deel je ervaring met een fototrol, doe mee aan het debat en onderteken de petitie.
Terugkomend op mijn boek. Er was nog plek over voor een foto van het werkstukje waar alle ellende mee begon... Je kunt hier je boek reserveren. Verschijningsdatum 14 juni 2026.
